Theo kết quả điều tra, khảo sát về tình hình thu nhập của cán bộ, khả năng tích luỹ của các hộ gia đình công chức Nhà nước là rất thấp, chỉ đạt khoảng 11,5% tổng thu nhập, rất thấp so với chi phí tiền nhà ở thực tế. Do đó, vấn đề nhà ở cho công nhân, viên chức, người thu nhập thấp... vẫn hết sức nan giải.

Hai triệu công chức chưa có nhà ở

Theo thống kê, trên phạm vi cả nước có trên 30% trong tổng số 2 triệu cán bộ, công chức, viên chức chưa có chỗ ở ổn định. Trong khi đó, khả năng tích lũy của các hộ gia đình công chức Nhà nước chỉ đạt khoảng 11,5% tổng thu nhập, một tỷ lệ rất thấp so với chi phí tiền nhà ở hiện nay. Bên cạnh đó, nhà ở cho công nhân tại các khu công nghiệp tập trung và cho sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng cũng rất khó khăn. Hiện có tới 98% công nhân tại các khu công nghiệp chưa có chỗ ở hoặc đang phải thuê nhà trọ tư nhân với điều kiện sống không đảm bảo. Cả nước có gần 400 trường Đại học, Cao đẳng và trên 300 trường Trung học dạy nghề, hàng năm đào tạo khoảng 3 triệu sinh viên. Đến năm 2010 và 2020 lượng công nhân làm việc tại khu công nghiệp và sinh viên các trường Đại học và Cao đẳng, Trung học chuyên nghiệp còn tăng lên rất nhiều. Do đó, việc đầu tư xây dựng nhà ở phục vụ các đối tượng có thu nhập thấp này là cấp bách và cần thiết.

Theo ông Nguyễn Đức Hùng, Phó Tổng giám đốc Tổng công ty Đầu tư phát triển Nhà và Đô thị: Mặc dù Chính phủ đã có nhiều cơ chế ưu đãi nhằm khuyến khích doanh nghiệp tham gia xây dựng nhà ở cho các đối tượng này và thời gian gần đây, đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ trong lĩnh vực phát triển nhà ở với hơn 600 dự án phát triển nhà ở trên cả nước được xây dựng, giải quyết nhu cầu bức xúc của người dân. Tuy nhiên, hầu hết các chủ đầu tư hầu như chỉ chú trọng phát triển các dự án nhà ở thương mại để bán cho các đối tượng có khả năng chi trả theo giá thị trường trong khi nhiều nhóm đối tượng như công chức, viên chức, quân nhân, các hộ gia đình có thu nhập thấp, công nhân,... còn gặp nhiều khó khăn về nhà ở.

Đến nay đã có 264 dự án nhà ở công nhân đăng ký triển khai trên cả nước với tổng mức đầu tư khoảng 59.245 tỷ đồng; 263 dự án nhà ở thu nhập thấp đăng ký triển khai, tổng mức đầu tư khoảng 72.710 tỷ đồng. Số căn hộ dự kiến cần đầu tư khoảng 205.380 căn hộ, nhằm đáp ứng cho khoảng 821.520 người. Song đến nay, mới có 24 dự án nhà ở cho công nhân được khởi công với tổng vốn đầu tư khoảng 2.600 tỷ đồng, tổng diện tích sàn 753 nghìn m2; 31 dự án nhà ở cho người thu nhập thấp được khởi công xây dựng, với tổng mức đầu tư khoản 2.500 tỷ đồng, tổng diện tích sàn xây dựng là 655 nghìn m2, tương ứng với khoảng 7.500 căn hộ. Thực tế cho thấy, một căn hộ diện tích 50m2 với mức giá bán bình quân từ 300 - 500 triệu đồng. Nếu thực hiện hình thức thuê mua (trả trước 20%) trong 20 năm, hàng tháng người mua chỉ phải trả khoảng 2 triệu đồng cho 1 căn hộ (4 người). Do đó, mức giá này phù hợp với khả năng chi trả đối với các hộ gia đình có thu nhập thấp, với mức thu nhập bình quân khoảng dưới 2 triệu/tháng/người).

Dự kiến trong năm 2010, những dự án nhà ở cho công nhân khu công nghiệp, nhà ở thu nhập thấp đầu tiên sẽ được đưa vào sử dụng như: dự án nhà ở xã hội tại khu đô thị mới Việt Hưng (Hà Nội); dự án nhà ở cho người thu nhập th p tại Vĩnh Yên và 16 dự án nhà ở xã hội trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh với tổng số khoảng 1.609 căn hộ chung cư...

Vướng do cơ chế

Năm 2009, Chính phủ đã phê duyệt danh mục dự án phát triển nhà ở sinh viên bằng nguồn vốn trái phiếu chính phủ giai đoạn 2009 - 2010, gồm 95 dự án với tổng số vốn trái phiếu chính phủ phân bổ là 3.500 tỷ đồng. Ông Nguyễn Mạnh Hà - Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản, cho biết: Hiện có 88 dự án được khởi công. Nhiều địa phương đang tập trung chỉ đạo, triển khai quyết liệt để phấn đấu hoàn thành các dự án sớm trước tiến độ đề ra. Tuy nhiên, việc thực hiện giải ngân đến nay mới đạt khoảng 50% số vốn được bố trí. Để đạt mục tiêu đến năm 2015 đáp ứng chỗ ở cho 60% số học sinh, sinh viên, theo tính toán của Bộ Xây dựng, trong giai đoạn 2011 - 2015 cần khoảng 30 nghìn tỷ đồng.

Số lượng dự án nhà ở công nhân và thu nhập thấp chưa nhiều là bởi việc triển khai các dự án nhà ở thu nhập thấp tại khu vực đô thị không sử dụng vốn ngân sách Nhà nước mà chủ yếu huy động nguồn vốn của các thành phần kinh tế. Trong khi đó, thời gian vừa qua việc triển khai các dự án đầu tư nói chung và dự án nhà ở thu nhập thấp nói riêng đều bị ảnh hưởng của tình trạng suy giảm kinh tế của thế giới cũng như trong nước. Ngoài ra, đối với các dự án nhà ở thu nhập thấp thì các chủ đầu tư khó có thể huy động vốn ứng trước của người mua như khi tham gia đầu tư nhà ở thương mại; thời gian thu hồi vốn kéo dài nếu áp dụng hình thức cho thuê, thuê mua. Vì vậy, các chủ đầu tư dự án nhà ở thu nhập thấp thường gặp nhiều khó khăn về vốn đầu tư.

Bên cạnh đó, theo quy định các địa phương phải bố trí quỹ đất dành để đầu tư xây dựng nhà ở thu nhập thấp gắn với quy hoạch các dự án nhà ở thương mại, khu đô thị mới (với tỷ lệ tối thiểu là 205 diện tích đất nhà ở thương mại, khu đô thị mới) hoặc quy hoạch bố trí riêng quỹ đất cho các dự án nhà ở thu nhập thấp. Tuy nhiên, việc triển khai điều chỉnh quy hoạch để tạo quỹ đất xây dựng nhà ở thu nhập thấp ở một số địa phương còn chậm so với yêu cầu.

Ngoài ra, mặc dù thủ tục hành chính liên quan đến việc triển khai các dự án đầu tư bất động sản nói chung và dự án nhà ở thu nhập thấp nói riêng đã từng bước được quan tâm, cải tiến. Tuy vậy, trình tự và thủ tục triển khai dự án ở một số địa phương chưa có sự chuyển biến tích cực, thậm chí còn gây khó khăn đối với các nhà đầu tư tham gia dự án, do đó tiến độ triển khai dự án nhà ở thu nhập thấp chưa được như mong muốn...

“Để góp phần tháo gỡ những vấn đề trên, trong thời gian tới Nhà nước cần có cơ chế và nguồn kinh phí để cho các nhà đầu tư dự án nhà ở thu nhập thấp vay hoặc hỗ trợ lãi suất vay vốn cho các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở thu nhập thấp. Hiện Bộ Xây dựng đang phối hợp cùng Ngân hàng phát triển Việt Nam nghiên cứu triển khai thực hiện cơ chế hỗ trợ cho các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà ở thu nhập thấp vay vốn tối đa 70% tổng mức đầu tư của dự án, với lãi suất ưu đãi (khoảng 6 - 7% năm), thời hạn vay từ 10 - 15 năm. Theo dự kiến sẽ triển khai khoảng 20 - 30 dự án thí điểm trong năm 2010. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương các cấp cần quan tâm, chỉ đạo đẩy mạnh công tác quy hoạch, tạo quỹ đất dành để xây dựng nhà ở thu nhập thấp trên từng địa bàn cũng như cải cách thủ tục hành chính nhằm rút ngắn tiến độ triển khai các dự án nhà ở thu nhập thấp” - Ông Hà, nhấn mạnh./.